M

abilis ang pag-progreso ng teknolohiya at medisina ngayon, pero buhay pa rin sa Rizal ang isang lumang kasanayan: ang pagtatawas. Gamit man ang patak ng kandila sa plato, tubig, o tawas mismo, hindi lang basta lumang paniniwala ang ritwal na ito. Isa itong mahalagang bahagi ng kulturang Pilipino at ng paraan ng pag-aalaga sa isa’t isa.

Sa mga kuwento ng mga lokal sa Rizal na sina Helen Catapia, Romeo P. Lozano, Rolyn Mae Maramyas, at Mary Ana Yalong, may isang malinaw na punto: ang pagtatawas ay hindi kaaway ng mga doktor. Sa halip, isa itong simpleng paraan para makahanap ng paunang tulong at ginhawa kapag may nararamdamang sakit.

Kadalasan, iniisip ng karamihan na magkalaban ang pagtatawas at modernong medisina. Pero sa totoong buhay sa komunidad, nagtutulungan ang dalawang ito. Para sa maraming magulang, ang pagtatawas ang unang ginagawa kapag nagkakasakit ang anak. Tulad ng naaalala ni Helen Catapia (49), naroon ang nakaugaliang paniniwala na “kapag daw ipatatawas ang bata ay huwag mo munang dadalhin sa doktor” dahil sinasabing “hindi raw po gagaling kung may ‘tawasin’ ‘yung bata.” Dagdag pa niya, “automatic tatawag ka ng magtatawas,” at kapag hindi pa rin nagbago ang pakiramdam, “the second day, kailangan mo na siyang dalhin sa doktor.”

Ganito rin ang pananaw ni Mary Ana Yalong (49). Aniya, karaniwang ginagamot sa tawas ang mga batang “may superstitious belief na ‘pag sumakit ‘yung tiyan or iyak ng iyak,” lalo na kapag nag-aalala ang pamilya na “baka may nakabati sa kanila na hindi nakikita.” Dahil hindi pa kayang ipaliwanag ng bata ang kanyang nararamdaman, “ang unang pumapasok sa amin muna is ‘yung magtatawas bago namin sila dalhin sa hospital.”

Ayon pa kay Mary Ana, marunong ding kilalanin ng mga magtatawas ang kanilang limitasyon. Ipinaliliwanag din nila sa pamilya na “baka meron pang ibang cause ng nararamdaman,” kaya kapag hindi na ito kayang idaan sa ritwal, “pinapadoktor talaga namin ‘yung mga bata.”

Habang ang mga doktor ay nakatutok sa mga sakit base sa siyensiya, ang pagtatawas naman ang tumutulong sa mga sakit na nanggagaling sa paniniwalang Pilipino—tulad ng usog, nakabati, o kaya ay ang hindi sinasadyang pag-istorbo sa mga hindi nakikitang nilalang sa paligid.

Ikinuwento ni Rolyn Mae Maramyas (34) ang kanyang karanasan nang magbuhos siya ng tubig sa labas ng bintana malapit sa puno ng santol at nagising na may mga pantal. Nang magpatawas siya sa Angono, pinagkalooban siya ng “lana” o langis at binigyang-diin na hindi nakatatakot ang proseso dahil “tatanungin ka lang naman kung ano ‘yung ginawa mo,” at sa pamamagitan ng papel ay lalabas kung “may nasagi ka” o “may natapunan ka ng tubig.” Nang tanungin ukol sa pangkalahatang pakiramdam sa lugar ng magtatawas, pahiwatig niya na “magaan lang” ang loob ng pumapasok doon.

Para naman kay Romeo P. Lozano (56), ang pagpapatawas ay nakakabit sa pananampalataya at pagtitiwala sa Maykapal. Para sa kanya, walang dahilan upang mag-alangan sapagkat ang Panginoon “ang nagbigay ng buhay natin,” at tuwing nagpapatawas ay nararamdaman niyang “parang gumagaan” ang kanyang katawan.

Bagaman buhay pa rin ang tradisyon, nahaharap din ito sa mga pagbabago. Ipinaliliwanag ni Helen na sa henerasyon ngayon, tinitingnan na ang tawas sa pamamagitan ng siyensiya sapagkat “science na ‘yung pinaniniwalaan nila,” habang ang iba naman ay nag-aalangan dahil baka isiping “inaasa ‘yung sakit nung pasyente doon sa magtatawas.”

Subalit ang pangunahing suliranin ay ang pagkaunti ng mga nagpapatuloy nito. Tulad ng obserbasyon ni Mary Ana, “kung walang kukuha at walang magpapapasahan, mawawala talaga ‘yung pagtatawas na ‘yan.” Inihalintulad niya ito sa mga tradisyonal na manghihilot ngayon: “punta ka na lang ng mall may maghihilot na sa likod mo doon na makina,” dahil ang mga taong tunay na marunong ay “nauubos na sila.”

Sa kabila ng lahat, nananatili itong mahalagang bahagi ng kultura. Sa huli, nag-iwan ng paalala si Helen para sa mga kabataan: bagaman maraming tradisyon ang tila nakakalimutan na, “hindi naman kailangang pagtawanan or kalimutan ‘yun, kasi naging bahagi ng kultura natin ‘yun.” Sa halip, ang mahalaga ay unawain at “respect each other’s beliefs.”